GIẢI MÃ VÀ QUẢN LÝ TRIỆT ĐỂ ĐẠO ÔN & SÂU CUỐN LÁ TRÊN LÚA ĐÔNG XUÂN SỚM

Bước vào giai đoạn sau Tết Nguyên Đán, lúa Đông Xuân sớm bắt đầu đẻ nhánh rộ và làm đòng. Thời tiết giao mùa đặc trưng với sương mù dày đặc đêm và sáng sớm, kết hợp với những đợt nắng hanh ban ngày là điều kiện lý tưởng để Bệnh Đạo Ôn và Sâu Cuốn Lá bùng phát. Nhận diện đúng và có giải pháp can thiệp kịp thời là chìa khóa bảo vệ năng suất cho cả vụ mùa.

1. Bệnh đạo ôn (Pyricularia Oryzae) – Kẻ hủy diệt thầm lặng

Bệnh do nấm Pyricularia oryzae gây ra, lây lan cực nhanh qua bào tử nấm nhờ gió và giọt sương. Bệnh có thể tàn phá mọi bộ phận của cây lúa.

Dấu hiệu nhận biết chi tiết:

Trên lá (Đạo ôn lá): Vết bệnh ban đầu là chấm nhỏ li ti, sũng nước, màu xanh xám. Sau đó phát triển thành hình thoi (mắt én), tâm xám trắng, viền ngoài màu nâu đậm. Khi nấm tấn công mạnh, các vết bệnh liên kết khiến toàn bộ lá lúa cháy rụi.
Trên cổ bông (Đạo ôn cổ bông): Vết nấm xuất hiện ở cuống bông, làm cản trở quá trình vận chuyển dinh dưỡng nuôi hạt. Giai đoạn nặng khiến bông lúa gãy gục, hạt lép trắng hoàn toàn.

Nguyên nhân bùng phát mạnh:

Bà con sạ lúa quá dày, khiến ruộng thiếu độ thông thoáng.
Bón thừa phân đạm (Urê), đặc biệt là bón rước đòng sai cách khiến vách tế bào lúa mỏng, mềm, nấm dễ dàng đâm vòi hút xâm nhập.

2. Sâu cuốn lá nhỏ (Cnaphalocrocis medinalis) – Kẻ trộm diệp lục tố

Sâu cuốn lá nhỏ trực tiếp phá hủy “nhà máy quang hợp” của cây lúa, làm giảm khả năng tạo hạt.

Đặc tính và dấu hiệu gây hại:

Ngài (bướm) thường vũ hóa và đẻ trứng vào ban đêm trên các lá non sẫm màu.
Sâu non khi nở ra sẽ nhả tơ, kéo hai mép lá lúa cuốn lại thành dạng ống và trốn bên trong. Chúng ăn lớp biểu bì xanh (diệp lục), để lại các vệt trắng bạc chạy dọc theo phiến lá.
Nếu sâu tấn công mạnh vào giai đoạn làm đòng đến trổ, đặc biệt là phá hủy lá đài, năng suất lúa có thể sụt giảm từ 30% đến 50%.

3. Phác đồ quản lý tổng hợp (IPM) chi tiết

Để xử lý triệt để mà không gây lãng phí, bà con cần áp dụng đồng bộ các bước sau:

Bước 1: Quản lý canh tác (Phòng bệnh từ gốc)

Mật độ gieo sạ: Áp dụng sạ thưa, lượng giống từ 80 – 100kg/ha để đảm bảo ruộng lúa thông thoáng, nhận đủ ánh sáng.
Quản lý phân bón: Bón phân cân đối N-P-K. Áp dụng bảng so màu lá lúa. Tuyệt đối ngừng bón đạm (Urê) và không phun phân bón lá khi ruộng vừa chớm xuất hiện vết nấm đạo ôn. Tăng cường bón Kali và Silic để làm cứng vách tế bào lá.
Quản lý nước: Không để ruộng khô hạn khi lúa đang bị đạo ôn. Giữ mực nước ổn định từ 3 – 5cm để rễ lúa khỏe, tăng sức đề kháng.

Bước 2: Quản lý sinh học và cơ học

Thường xuyên làm sạch cỏ dại quanh bờ ruộng, kênh mương để phá bỏ nơi trú ngụ của bướm sâu cuốn lá.
Bảo vệ thiên địch như ong ký sinh, nhện bắt mồi bằng cách hạn chế phun thuốc trừ sâu phổ rộng vào giai đoạn đầu vụ (trước 40 ngày sau sạ).

Bước 3: Giải pháp hóa học và Nguyên tắc phun xịt

Can thiệp đúng thời điểm:
- Đạo ôn: Phun ngay khi tỷ lệ lá bệnh đạt 5-10%. Nên phun lúc sáng sớm (khi đã tan sương) hoặc chiều mát.
- Sâu cuốn lá: Chỉ can thiệp khi mật độ sâu non tuổi 1-2 đạt ngưỡng 10-20 con/m² (giai đoạn đẻ nhánh) hoặc 5-10 con/m² (giai đoạn đòng trổ).
Lựa chọn hoạt chất:
- Đặc trị nấm đạo ôn: Ưu tiên sử dụng các hoạt chất có tính lưu dẫn, nội hấp mạnh như Tricyclazole, Isoprothiolane, Fenoxanil hoặc Azoxystrobin để thuốc thấm nhanh, không bị rửa trôi.
- Đặc trị sâu cuốn lá: Sử dụng các hoạt chất thấm sâu, vị độc như Indoxacarb, Chlorantraniliprole, Emamectin benzoate hoặc Cartap.

Kỹ thuật phối trộn thông minh: Trong điều kiện thời tiết sương mù dày hoặc mưa lất phất đầu xuân, bề mặt lá lúa trơn trượt khiến thuốc rất dễ bị rửa trôi. Bà con nên pha thêm các dòng chất bám dính, chất loang trải nông nghiệp vào bình xịt. Các chất trợ lực này giúp phá vỡ sức căng bề mặt, hạt thuốc sẽ dàn đều và bám chặt vào lá lúa, giúp thuốc thấm sâu vào từng vệt nấm và len lỏi vào tận trong ống lá cuốn để tiêu diệt sâu non hiệu quả.

Một số sản phẩm của Công ty TNHH Nông Nghiệp Công Nghệ Cao Đức Thành, bà con có thể tham khảo có chứa hoạt chất lưu dẫn, nội hấp mạnh: